زانکۆی جیهان-هەولێر لە ڕیزبەندی “تایمز” (THE) بۆ زانستە فرەپسپۆڕییەکان بۆ ساڵی ٢٠٢٦ خاوەن پێگەیەکى دیارە
زانکۆی جیهان-هەولێر پێگەیەکی دیاری لە ڕیزبەندیی “تایمز بۆ خوێندنی باڵا” (THE) بۆ زانستە فرەپسپۆڕییەکان (Interdisciplinary Science Rankings) بۆ ساڵی ٢٠٢٦ مسۆگەر کرد. زانکۆکە توانی پلەی چوارەم لەسەر ئاستی زانکۆکانی عێراق و پلەی دووەم لەسەر ئاستی زانکۆ تایبەتەکانی (ئەهلی) هەرێمی کوردستان بەدەست بهێنێت. ئەم ڕیزبەندییە کە لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بڵاوکرایەوە، تیشک دەخاتە سەر پەرەسەندنی باڵایی زانکۆکە لە بواری توێژینەوەی زانستیی فرەپسپۆڕیدا.
ڕیزبەندیی زانستە فرەپسپۆڕییەکانی “تایمز”، کە بە هاوبەشی لەگەڵ پرۆگرامی (Schmidt Science Fellows) پەرەی پێدراوە، پێوەرێکی جیهانیی بەنرخە بۆ پێوانەکردنی بەشداری و پابەندبوونی زانکۆکان بە زانستە فرەپسپۆڕییەکان. لە وەشانى ٢٠٢٦دا، هەڵسەنگاندن بۆ ٩١١ زانکۆ لە ٩٤ وڵات و هەرێم کراوە، کە ئەمەش فراوانبوونێکی بەرچاو نیشان دەدات بەراورد بە یەکەم وەشانی ڕیزبەندییەکە.
شایەتییەک بۆ باڵایی ئەکادیمی
ئەم دەستکەوتە ڕەنگدانەوەی دڵسۆزیی زانکۆی جیهان-هەولێرە بۆ پەرەپێدانی توێژینەوەی هاوبەش کە پسپۆڕییە زانستییە جیاوازەکان بەیەکەوە دەبەستێتەوە. میتۆدۆلۆژیای ڕیزبەندییەکە؛ دامەزراوەکان لەسەر بنەمای سێ کۆڵەکەی سەرەکی هەڵدەسەنگێنێت:
- تێچووەکان (Inputs): پاڵپشتی دارایی توێژینەوە و هاوبەشییە پیشەسازییەکان.
- پڕۆسە (Process): پاڵپشتیی دامەزراوەیی، دامەزراوە و ئامێرەکان، و سیستمی بەرزکردنەوەی پلە بۆ تیمە فرەپسپۆڕییەکان.
- بەرهەمەکان (Outputs): بڵاوکراوەکانی توێژینەوە، کاریگەریی سایتەیشن (اقتباس)، و ناوبانگی ئەکادیمی.
ئەدای بەهێزی زانکۆکە توانای ئەو دەردەخات لە دروستکردنی ژینگەیەک کە هانی توێژەران دەدات بۆ کارکردن لە دەرەوەی سنوورە تەقلیدییەکانی پسپۆڕی، و چارەسەرکردنی کێشە ئاڵۆزە جیهانییەکان لە ڕێگەی ڕێکارە یەکگرتووەکانەوە.
پێشەنگایەتیی هەرێمی لە داهێناندا
مسۆگەرکردنی پلەی دووەم لەسەر ئاستی زانکۆ تایبەتەکانی هەرێمی کوردستان، جەخت لە ڕۆڵی زانکۆی جیهان-هەولێر دەکاتەوە وەک زانکۆیەکى پێشەنگى هەرێمی لە پێشخستنی توێژینەوەی زانستیی فرەپسپۆڕیدا. ئەم ڕیزبەندییە ڕەنگدانەوەی وەبەرهێنانی دامەزراوەکەیە لە ژێرخانی توێژینەوە، پەرەپێدانی توانای مامۆستایان و دەستپێشخەرییەکانی توێژینەوەی هاوبەش، هەروەها بەدەستهێنانی پلەی چوارەم لەسەر ئاستی عێراق، ناوبانگی زانکۆکە وەک یەکێک لە دامەزراوە توێژینەوەییە باڵاکانی وڵات چەسپاوتر دەکات، کە بە سەرکەوتوویی کێبڕکێ لەگەڵ زانکۆ حکومی و تایبەتەکانی سەرتاسەری عێراق دەکات.
پابەندبوون بە پێوەرە جیهانییەکان
لە ڕیزبەندی ساڵی ٢٠٢٦ پێناسەیەکی فراوانتر بۆ زانستە فرەپسپۆڕییەکان لەخۆدەگرێت، کە ئێستا پڕۆژەکانی توێژینەوەش دەگرێتەوە و، چەندین دیسیپلینی زانستی تێکەڵ دەکەن یان زانست لەگەڵ زانستە کۆمەڵایەتییەکان، پەروەردە، دەروونناسی، یاسا، ئابووری و بوارە پزیشکییەکان یەکدەخەن. ئەم مەودا فراوانە باشتر گوزارشت لە سروشتی هەمەچەشنی کێشە توێژینەوەییە هاوچەرخەکان و ڕێکارە داهێنەرانەکان دەکات کە زانکۆکان بۆ چارەسەرکردنیان دەیگرنەبەر. هاتنەناوەوەی زانکۆی جیهان-هەولێر بۆ نێو ئەم ڕیزبەندییە جیهانییە، زانکۆکە لە ڕیزى بەناوبانگترین دامەزراوەکانی جیهان دادەنێت کە پابەندن بە باڵایی فرەپسپۆڕی. شایەنی باسە پەیمانگەی تەکنەلۆژیای ماساشوستس (MIT) بۆ ساڵی دووەم لەسەر یەک پلەی یەکەمی جیهانی بەدەستهێنا، و دواتر زانکۆی ستانفۆرد و زانکۆ پێشەنگە نێودەوڵەتییەکانی دیکە دێن.
ڕوانگە بۆ ئایندە
ئەم دانپێدانانە لە ڕیزبەندیی زانستە فرەپسپۆڕییەکانی THE 2026، دیدگای ستراتیژیی زانکۆی جیهان-هەولێر بۆ بوون بە ناوەندێکی توێژینەوە و داهێنانی پێشکەوتوو لە ناوچەکەدا بەهێزتر دەکات. زانکۆکە بەردەوامە لە وەبەرهێنان لە دروستکردنی ژینگەی توێژینەوەی هاوبەش، پەرەپێدانی هاوبەشی لەگەڵ دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان، و پاڵپشتیکردنی مامۆستایان و خوێندکاران بۆ گرتنەبەری ڕێکاری فرەپسپۆڕی بۆ چارەسەرکردنی کێشە واقیعییەکان. لە کاتێکدا دامەزراوەکانی خوێندنی باڵا لە جیهاندا زیاتر درک بە گرنگیی شکاندنی بەربەستە ئەکادیمییە تەقلیدییەکان دەکەن، ئەم دەستکەوتەی زانکۆی جیهان-هەولێر ئامادەیی زانکۆکە بۆ کێبڕکێ لەسەر شانۆی جیهانی و بەشداریکردنی کاریگەر لە پێشکەوتنی زانستیدا نیشان دەدات.
